Sondakika32.com - Isparta Haberleri
Türkiye bu güzelliklerini neden koruyamıyor

Ülkenin Başbakanı doğadan toplanıp ticarete konu edilmesi kanunen yasak olan orkidelerin yumrularından elde edilen salebin reklamını yapabiliyor. Başbakan'ın o sözleri türün en çok "öğütüldüğü"değirmenlerin bulunduğu bir ilçenin üst geçidine dev bir tabelayla asılabiliyor, türün korunması için gerekli yasaları çıkarmakla yükümlü bir milletvekili bilinçsizce aynı yanlışı tekrar edebiliyor. Bu konuda ortalama bir bilgiye bile sahip olmayan basın mensupları da bütün bunları magazin iştahıyla haber yapıyor, hiçbir "ekoloji editörü" çalıştırmayan basın sektörü bu haberi sorgulamadan yayınlayıp, kamuoyu da sorgulamadan okuyorsa biz bu ülkenin coğrafyasını daha sittin sene koruyamayız!

UZMANIN ORKİDELERİN KURTULUŞU ÖNERİSİNE GÜLEN YETKİLİLER

Dokuz yıl önce Türkiye'nin orkideleri hakkında yazacağı kitap için ülkeyi dolaşan Hollandalı orkide uzmanı Karel Kreutz, Kaş'ın Ağullu köyünde daha önce binlercesini gördüğü orkidelerin kısa süre içinde nasıl yok olduğunu şu sözlerle anlatmıştı: “Mayıs 2010'da binlerce birey orkide gördüğüm yerlerde dört saat yol aldım, bir iki türe zor rastladım. Antalya Ağullu köyünde Likya orkidesi dört beş yerde vardı. Oralar da mezarlıktı. Son gelişim son bireyler de kalmamıştı. Mezarlıklarda çimen yapacağız diye orkideleri kesiyorlar. Abant'taki çalışmalar nedeniyle 10 tür yok oldu. Sadece salep üretimi durdurulsa orkideler kurtulur. Söyleyince yetkililer gülüyor. Başbakan Erdoğan'dan randevu talep ediyorum.” [1]

Hollandalı orkide uzmanı Kreutz'un kapsamlı kitabı "Türkiye Orkideleri", Alper Hüseyin Çolak'ın editörlüğünde yayınlanmıştı. (Rota Yayınları, 2009)

SALEP REKLAMI YAPAN BAŞBAKANIN SÖZLERİ ÜST GEÇİDE ASILIYOR

Kreutz'un 2010'da dönemin Başbakanı Erdoğan'dan talep ettiği randevunun gerçekleşip gerçekleşmediğini bilmiyoruz ancak Erdoğan, orkidelerin korunması beklentisini içeren bu randevu talebinden yaklaşık iki yıl sonra 10 Ocak 2012'de Başbakanlık muhabirlerinin 'Çalışan Gazeteciler Günü'nü kutlamak için onlara basın mensuplarına orkidelerin sonunu getiren salep ikram etmesiyle gündeme gelmişti. Salep ikramına gazetecilerin, “Yok efendim” demeleri üzerine, “Bu çarşı pazar salebi değil, Bucak salebi” diye karşılık veren Erdoğan'ın bu sözleri, kısa bür süre sonra dev bir tabelaya yazılarak Burdur'un Bucak ilçesinde bulunan bir üst geçide asıldı.[2]

SALEP ŞOVUNA MİLLETVEKİLİ DE KATILIYOR

Dönemin Başbakanı Erdoğan'ın, nesli tehlike altında bulunan ve sökülmesi kanunen yasak olan orkidelerin yumrularından elde edilen salebin reklamını yapmasından 4 yıl sonra bu kez de AKP Burdur Milletvekili Bayram Özçelik de aynı yolu izlemiş ve yine 10 Ocak 2016 tarihinde Afyonkarahisar'daki AKP kampında gazetecilere salep şovu yapmıştı...

Erdoğan Başbakanlığı döneminde gazetecilere salep ikram etmiş, çarşı pazar değil Bucak salebi diye de eklemişti

HAVALAR SOĞUDU, YOK OLAN BİR TÜRÜN BİLİNÇSİZ ŞOVU YİNE BAŞLADI

Havaların serinlemesiyle birlikte salep şovu bir kez daha başladı. Bu kez de Burdur Ticaret Odası Başkanı Hikmet Çangır Antalya'da yaptığı açıklamayla salep konusunda bir çoğu da doğru olmayan bilgiler aktardı. [3]

YUNANCA’DAN ARAPÇA’YA ANLAMI AYNI: TESTİS

Günümüzde Uzakdoğu'dan ithal edilen ve süs bitkisi olarak evlerde yetiştirilen orkidelerin 'salep orkidesi' ile bir ilgisi yok. Bitkinin köklerindeki iki yumrudan dolayı Eski Yunanca'da 'testis' anlamına gelen 'Orkhis' kökünden gelen orkide (Ophrys), Türkçe'ye de yine benzer anlamdaki (Tilki taşağı da deniliyor) Arapça ‘salep’ kelimesiyle girmiş.

‘BUCAK ORKİDESİ’ ADINDA BİR TÜR YOK!

Türkiye'de doğal olarak yayılış gösteren yaklaşık 170 orkide türü bulunuyor. Bu türlerin yaklaşık üçte biri endemik, yani yalnızca ülkemizde yetişiyor. Yaklaşık 80 orkide türü izinsiz sökülerek ticarete konu ediliyor. Ancak bunların arasında 'Bucak orkidesi' diye bir tür yok. Orkide yumrularından elde edilen salebe 'Bucak salebi' denilmesinin nedeni, bu ilçede çok sayıda salep değirmeni ve tüccarın bulunmasından kaynaklanıyor. 

KAÇAK TOPLAYICILAR PARA İÇİN ORKİDELERİN KÖKÜNÜ KURUTUYOR

Türkiye'de Muğla, Antalya, Isparta, Burdur, Kastamonu, Sinop, Zonguldak, Elazığ, Kahramanmaraş, Gaziantep, Hatay, Bitlis, Muş ve Van gibi illerde doğal olarak yetişen orkide türleri çiçeklenme dönemi olan Nisan ayından itibaren kaçak ve bilinçsiz şekilde toplayıcılar tarafından sökülerek tüccarlara satılıyor. Kökündeki iki yumrunun da sökülmesi durumunda bitki tamamen ölüyor. Kurutulduktan sonra süt ile kaynatılan orkide yumruları öğütülerek toz haline getiriliyor ve daha çok dondurma üretiminde kullanılıyor.

TÜRKİYE’DE HER YIL 180 MİLYON ORKİDE VAHŞİCE SÖKÜLÜYOR

Orkide sökümünün en yaygın olduğu yerler Ege ve Akdeniz bölgeleri. Sökülen her 100 orkideden 65'i Ege ve Akdeniz bölgesinden. Geriye kalanı ise Karadeniz, İç Anadolu ve doğu ve güneydoğu illerinden sökülüyor. Bir kilo salep elde etmek için 1000 ila 4500 arasında yumruya ihtiyaç var. Yılda yaklaşık 50 ton civarında salep tüketimi olan Türkiye'de bu ihtiyacı karşılamak için her yıl yaklaşık 180 milyon civarında orkide sökülerek yok ediliyor. Bu, henüz tam olarak kültür üretimi yapılamayan ve nesli hızla yok olma tehdidiyle karşı karşıya bulunan bir tür için korkunç bir rakam.

ORKİDELER YURT DIŞINA EN ÇOK KAÇIRILAN TÜRLERİN BAŞINDA

Bilinçsiz toplayıcılık dışında hızlı nüfus artışı, kentleşme, madencilik, otoyollar, HES'ler, tarım ve ormancılık faaliyetleri orkidelerin yokoluşunda en önemli etkenler. Doğadan sökülerek satılması yasak olan soğanlı ve yumrulu bitkiler arasında bulunan orkidelerin bütün türlerinin ihracatına da izin verilmiyor. Ancak bu konudaki yasal düzenlemeler, 'kabahatler' kapsamında olduğundan para cezalarıyla geçiştirilen yaptırımlar içeriyor. Oysa hızla yok olan bir türün yok edilmesi kabahat değil, 'suç' kapsamında düzenlenmeli. Örneğin bir çok ülkede bu tür bitkileri sökenler hapis cezalarına çarptırılıyor. Bu ülkelerin yurttaşları ise her yıl Türkiye'den bitki kaçakçılığı yapıyor ve yakalanmaları durumunda yalnızca para cezası ödeyip, “Seneye yine gelecek ben” diyerek elini kolunu sallaya sallaya ülkesine dönebiliyor. Orkideler, Türkiye’den yurt dışına kaçırılan türler arasında başı çekiyor.

TAVŞAN TOPUĞU, DİLÇIKIK, KATIR TIRNAĞI…

Söz orkide ve salepten açılmışken biraz da ayrıntı aktaralım... Bucak salebi diye satılan ürünlerin içeriğinin çok büyük bir kısmı ülkenin değişik kentlerinden satın alınıp bu ilçedeki değirmenlerde öğütülenlerden oluşur. Tüccar dilinde ‘tavşan topuğu’, ‘dilçıkık’, ‘katır tırnağı’, ‘çobançuluk’ ve ‘çam çiçeği’ gibi fantastik isimlerle anılan orkide yumruları, kimyasal içerikleri ve kalitelerine göre fiyatlandırılıyor. Ancak bir çok üründe olduğu gibi salepte de 'karışım' kaçınılmaz.

KEÇİBOYNUZU ÇEKİRDEĞİ, İRMİK VE PİRİNÇ KATINCA FİYATLAR DÜŞÜYOR

Bugün kilosu 600 TL'den satılan toz salebin 150-200 TL'ye pazara sunulanları da var. Bunun nedeni ise öğütülmüş olan ürünün içine keçiboynuzu çekirdeği, irmik ve pirinç gibi ürünlerin de karıştırılabiliyor oluşu. Türkiye'de yediden yetmişe her kesimin tükettiği gıda ürünlerinin üretiminde yaygın olarak kullanılan bir ürünün üretiminden tüketimine denetleyecek bir yasal düzenleme yok. Örneğin dondurma üretiminde kullanılan süt ve şekerle ilgili tebliğlerbulunurken aynı üretimde kullanılan saleple ilgili bir tebliğ ya da başka bir yasal düzenleme yok. Salep, bir çok başka baharat türüyle birlikte 'baharat tebliği' ya da 'dondurma tebliği' içerisinde değerlendiriliyor. 

Yaz aylarında çocuğunuzun afiyetle yediği dondurmanın ya da soğuk kış günlerinde içinizi ısıtan bir fincan salebin içinde orkide yumrularından başka öğütülmüş keçiboynuzu çekirdeği, irmik ve pirinç olma olasılığı oldukça yüksek.

ORKİDELERİN VARLIĞI AĞACA, TOPRAĞA VE BÖCEKLERE BAĞLI

Bir içecek olarak salep, Türk kültürünün geleneksel tatlarından biri ve mutlaka yaşatılmalı. Gerçek süt ve salep ile üretilmiş dondurma da öyle. Ancak bu lezetlerin üretilmesinde kullanılan salep tozunun elde edildiği orkideler yalnızca doğada ve bir çok etkenin bir araya gelmesiyle yetişebiliyor. Ormanda yaşayn bir ağaç, o ağacın kökünde ya da toprakta bulunan bir mantar türü, o bölgede yaşayan bir arı, kelebek ya da sinek... Bütün bunların hepsi bir araya gelip son derece hassas olan orkidelerin varlığını devam ettirebilmelerini sağlıyor.

KÜLTÜR ORTAMINDAKİ ÜRETİM ÇABALARI YETERLİ SEVİYEDE DEĞİL

Kültür ortamında üretilmesi için uzun süredir çalışmalar yapılan salep orkidesiyle ilgili alınan sonuçlar henüz yeterli düzeyde değil. Dönemin Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın hazırladığı ve 2013-2018 yıllarını kapsayan 'Salep Eylem Planı' ile türün üretiminin yapılarak yok olmasının önüne geçmek amaçlıyordu. Yerel halkı ve kaynak yönetiminden sorumlu kişilerin eğitimini de kapsayan eylem planı kapsamındaki salep üretim çalışmaları proje kapsamındaki illerde sürüyor. Ancak alınan sonuçlar henüz Türkiye'nin ihtiyacını karşılamaktan çok uzak.

YERİNE KOYAMADIĞINIZ BİR ŞEYİ SORUMSUZCA YOK EDEMEZSİNİZ

Bu durumda doğada yerine koyamadığınız bir şeyin hızla yok edilmesine seyirci kalamazsınız, kalmamalısınız. Bu durumda yerine yenisini koyamadığınız ve üretiminde hiç bir çabanızın olmadığı bir türü hovardaca harcayacak uygulamalarda bulunamaz, sorumsuzca açıklamalar yapamazsınız!

DOĞAL VARLIKLARA BAKIŞIMIZIN ACI FOTOĞRAFI

Orkidelerle ilgili manzaraya bakınca ülkenin en tepesindeki isimden sıradan insanına, basın mensubundan iş dünyası temsilcisine kadar geniş bir yelpazede biyolojik çeşitliliğe ve türlerin işlevine ilişkin bakış açısı acı bir fotoğraf veriyor. Ülkenin Başbakanı doğadan toplanıp ticarete konu edilmesi kanunen yasak olan orkidelerin yumrularından elde edilen salebin reklamını yapabiliyor. Başbakan'ın o sözleri türün en çok 'öğütüldüğü' değirmenlerin bulunduğu bir ilçenin üst geçidine dev bir tabelayla asılabiliyor, türün korunması için gerekli yasaları çıkarmakla yükümlü bir milletvekili bilinçsizce aynı yanlışı tekrar edebiliyor. Bu konuda ortalama bir bilgiye bile sahip olmayan basın mensupları da bütün bunları magazin iştahıyla haber yapıyor, hiç bir 'ekoloji editörü' çalıştırmayan basın sektörü bu haberi sorgulamadan yayınlayıp, kamuoyu da sorgulamadan okuyorsa biz bu ülkenin coğrafyasını daha sittin sene koruyamayız!

Yusuf Yavuz

[1] Serkan Ocak, “Bir fincan salep kaç orkide eder?” Radikal. 06.12.2010

[2] (“Başbakan Gazetecilere sürpriz yaptı”, 10.01.2012, TRT-www.trthaber.com)

[3] (https://www.haberturk.com/antalya-haberleri/64438843-salebin-kilosu-700-lira)







Ulusal  KATEGORİSİNDEN HABERLER

Bir üniversitede daha usulsüzlük!

Bir üniversitede daha usulsüzlük! Kırıkkale Üniversitesi'nde Bilimsel Araştırma Projeleri için alınan araç ve gereçlerin, proje bitiminde proje y...

Duş almak bile tehlikeli: İşte içilmemesi gereken su markaları!

Duş almak bile tehlikeli: İşte içilmemesi gereken su markaları! Korkusuz yazarı Ümit Zileli, 'Uyan ey ahali ‘doğal' suyla zehirleniyorsun’ başlıklı yazısında içme sularınd...

CHP'li eski vekil Demirel'den tren eylemi

CHP'li eski vekil Demirel'den tren eylemi CHP Bursa eski Milletvekili Kemal Demirel, kente tren hizmeti getirmek için 21 yıldır mücadele ettiğini belirterek,...

Antalya yakın gelecekte İzmir'e otoyol ve hızlı trenle bağlanacak

Antalya yakın gelecekte İzmir'e otoyol ve hızlı trenle bağlanacak 'Proje çalışmalarımız devam ediyor'

Recep Özel: Bir yerin siyasi dengesini değiştirecek hiçbir hareketin içinde olmayız

Recep Özel: Bir yerin siyasi dengesini değiştirecek hiçbir hareketin içinde olmayız AK Parti’nin YSK temsilcisi Recep Özel, kimi bölgelerdeki yüksek seçmen artışlarının büyük kısmının muhtarlık seçim...

YSK'nin 'mucize' seçmen listesi: 165 yaşındaki seçmen!

YSK'nin 'mucize' seçmen listesi: 165 yaşındaki seçmen! İddialara göre Yüksek Seçim Kurulu (YSK) listelerinde yaşı 100 ile 165 arasında değişen 6 bin 389 seçmen var. YSK l...

CHP'nin Antalya adayı Muhittin Böcek vatandaşlara bez poşet dağıttı

CHP'nin Antalya adayı Muhittin Böcek vatandaşlara bez poşet dağıttı CHP'nin Antalya Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Muhittin Böcek, vatandaşa bez poşet dağıtarak uygulamaya tepki...

Rektör sızıntının peşinde

Rektör sızıntının peşinde İddialara göre, Rektör Yusuf Şahin’in zekat parasıyla makam aracı alması olayı basına yansıdıktan sonra, Şahin tara...

Öğretmenlerin 'imar affı' oyunu pahalıya patladı!

Öğretmenlerin 'imar affı' oyunu pahalıya patladı! MUĞLA'nın Bodrum ilçesinde görevli 2 öğretmen, lojman olarak kullanmaları için kendilerine tahsis edilen Hazine...
Havva Dinçtürk Havva Dinçtürk
Geçmişle Boğuştuk Gelecek Senden Büyük Hayallerimiz Var
M. Koray Başyiğit M. Koray Başyiğit
GÜNDEM – ANDIMIZ – CUMHURİYET – IYI PARTİ - DAVRAZSPOR
Thebaykus.com - Haber Sitesi Kur - Campus Tasarim - Havadanhaber.com